Osvrt na izložbu "Zajedno": Generacijski umjetnički dijalog

Kolektivna izložba multimedijalnog i međunarodnog karaktera predstavlja izuzetno ambiciozan i zahtjevan kustoski projekat koji nadilazi konvencionalne okvire retrospektivnih postavki. Suštinsku odrednicu izložbenog koncepta predstavlja Akademija likovnih umjetnosti u Sarajevu kao nukleus, odnosno ishodište okupljanja i razvoja različitih individualnih poetika. Pri tome treba imati na umu da je i prije osnivanja sarajevske Akademije 1972. postojalo institucionalno obrazovanje u oblasti likovnog stvaralaštva, prije svega kroz petogodišnji program edukacije u Srednjoj školi primijenjenih umjetnosti u Sarajevu, kao i na Pedagoškoj akademiji.

Kroz prezentaciju opusa autora koji pripadaju generacijama od 1972. do 1992, postavka donosi višeslojan materijal za analizu formativne uloge visokoškolske institucije, kontinuiteta, geografske disperzije i stilske raznolikosti unutar regionalne likovne scene. Svjesno se izbjegava unifikacija kroz formalno-estetske značajke ili odabir medija jer, kako i sam naziv izložbe ukazuje, riječ je o okupljanju čije je izvorište u institucionalnoj naravi i osjećaju zajedništva.

Individualni izrazi

Kritička vrijednost takvog pristupa ogleda se u mapiranju evolutivnih procesa i autorskih rukopisa koji su se razvijali iz istog središta, ali pod utjecajem različitih društvenih i geografskih konteksta. Kroz generacijski dijalog može se pratiti pedagoška i stvaralačka linija koja je formirala regionalni vizualni identitet. Time se otvaraju prostori za kritičko promišljanje o utjecaju kreativnih pristupa i stvaralaštva profesora na razvojne procese u opusima studenata, ali i o traganjima za individualnim izrazom.

Stilska heterogenost može se pratiti od akademizma, magičnog realizma, analitičkog slikarstva, apstrakcije do suvremenih tendencija konceptualne umjetnosti i novih umjetničkih praksi. Budući da je riječ o autorima različitih usmjerenja, izložba uspješno kombinira klasične discipline (crtež, slikarstvo, skulpturu, grafiku) sa savremenim tehnologijama i umjetničkim medijima. Tradicionalni pristupi prepliću se s eksperimentalnim formama digitalne grafike, videoradovima, prostornim instalacijama i performansom.

Predstavljeni kiparski radovi na jasan način demonstriraju raznolikost u odabiru izražajnih mogućnosti materijala i stilskih odrednica - od klasičnog akademizma, apstrahiranja i geometrizacije oblika, do savremenih kinetičkih formi.

Kroz ciklus pod nazivom “Ruke” Stijepo Gavrić sublimira različite emocionalne i izražajne aspekte ljudske egzistencije. Njegov rad, kao svojevrsni hommage ruci koja stvara, odlikuje se izuzetnom zanatskom disciplinom i estetskim vrijednostima klasične umjetnosti. U modelaciji antropomorfnog oblika zamjećuju se reference na Meštrovićevu virtuoznost i rodenovsku poetiku. Na simboličkoj razini, ruke sklopljene u molitvi predstavljaju duhovnu dimenziju ljudskog bića koja se manifestira kroz povezivanje sa Stvoriteljem.

Skulpture Fikreta Libovca “Pred grupom” i Anke Lučić “Muški akt” karakteriše otvorena forma ljudskog tijela. Nju treba posmatrati u kontekstu formativne faze autora tokom školovanja, kao i razvoja kreativnih potencijala u klasi profesora Alije Kučukalića.

Ono što izdvaja pristup Mustafe Skopljaka u oblikovanju portreta jeste spoj skulpturalne forme i slikarske interpretacije, naglašene izražajnim kolorističkim vrijednostima i komplementarnim odnosima. Koncept sinteze boje i oblika može se pratiti od simplificiranih vretenastih formi do recentnijih radova autora, poput instalacije koja je bila dio postavke kolektivne izložbe “Svjedoci postojanja” u opkoljenom Sarajevu.

“Kentauromahija”, kultna kinetička skulptura Alme Suljević, kreirana od 1993. do 1994. tokom opsade Sarajeva, predstavlja jedan od najvažnijih spomenika civilnom otporu građana Sarajeva i umjetničkom odgovoru na ratna razaranja. Borba s kentaurima, koja u klasičnoj mitologiji simbolizuje sukob između civilizacijskih vrijednosti i barbarstva, u kontekstu Sarajeva je kroz skulpturalnu formu postala metafora otpora protiv brutalnosti agresije.

Čista likovnost

Stilizacija forme koja figuraciju svodi na jednostavne geometrijske oblike, prožeta savremenim skulptorskim senzibilitetom, povezuje predstavljena djela Alije Kučukalića, Jasmine Hodžić Vuković, Zorana Obrenovića i Ante Brkića. Redukcija suvišne dekorativnosti i naracije, u skladu s estetikom evropskog modernizma, prisutna je i u slikarskim kompozicijama Radenka Miševića, Radoslava Tadića, Ljubomira Perčinlića i Mehmeda Klepe. Unutar njihovih djela čista likovnost, ostvarena kroz odnos oblika i boje, postaje osnovni problemski okvir.

“Strukture” Muhameda Bajramovića, kreirane umjetničkom upotrebom različitih reciklažnih materijala, propituju aktuelnu problematiku zaštite okoliša i otkrivaju ambijentalnu ukorijenjenost autorovog opusa. Njihova fleksibilnost stvara mnoštvo mogućnosti za nove postavke i transformacije u prostoru.

Slikarski izraz Amre Zulfikarpašić i Sonje Radan povezuje propitivanje ženskog identiteta kroz dekonstrukciju tradicijskih androcentričnih matrica. Pasivna i marginalizirana pozicija transformira se u ulogu samosvjesne, rezilijentne i stvaralačkim potencijalom obdarene žene. Uspostavljanjem kreativnog dijaloga kroz reminiscencije na matisovske kolorističke harmonije, plošni tretman forme i ornamentiku inspirisanu islamskom umjetnošću, ovo djelo snažno progovara o problematici rodne ravnopravnosti.

Postmodernistička rekontekstualizacija prošlosti nadahnuta regionalnom baštinom povezuje djela Dževada Hoze, Seida Hasanefendića, Mersada Berbera, Esada Muftića, Halila Tikveše i Mehmeda Akšamije. Suvremenom interpretacijom ambijentalnih i prostorno-oblikovnih vrijednosti bosanske kuće, stećaka, nišana, te pejzažnih motiva, ovi autori ukazuju na to da slojevitost naslijeđa otvara prostor za otkrivanje novih značenja.

Mitološki sadržaj središnji je motiv kompozicije “Mojra” Džeke Hodžića, oblikovane izražajnim kolorizmom. U prikazu jedne od triju grčkih božica sudbine - koje upravljaju životnim tokovima i udesom običnih smrtnika, ali i bogova - autor snažno naglašava kontrastne odnose dubokih ljubičastih tonaliteta pozadine i ženske figure označene simbolikom crvene boje.

Opus Marinka Jelače predstavljen je ciklusom “Sjene”, koji je nastao kombiniranjem primarnog vajarskog i grafičkog izraza autora usmjerenog na analizu vizuelnog fenomena sjene.

Angažirani plakati

U dijelu postavke posvećenom grafičkom dizajnu posebno mjesto zauzima Dizajnerska grupa TRIO, koju su 1985. u Sarajevu osnovali studenti Akademije likovnih umjetnosti: Bojan Hadžihalilović, Dalida Hadžihalilović i Lejla Mulabegović. Njihov ciklus “Greetings from Sarajevo”, nastao tokom opsade Sarajeva (1992-1995), čine angažirani plakati i razglednice oblikovani metodom aproprijacije. Rekontekstualizacijom poznatih umjetničkih djela, s posebnim osvrtom na poetiku pop-arta i kritiku konzumerističkog društva, autori vizualnim jezikom prenose potresne antiratne poruke.

Periphery Art višedecenijski multidisciplinarni umjetničko-teorijski projekat Asima Đelilovića propituje složeni odnos periferije i centra. Kroz asamblaže, instalacije, crteže i objekte autor radikalno kritikuje lokalne tranzicijske zbilje i globalne sociopolitičke fenomene. Zvučna instalacija posvećena opusu Jadranke Stojaković kroz sintezu vizuelnog i auditivnog predstavlja specifičan senzibilitet autorice, obilježen povezivanjem tradicije i modernosti.

Ambijentalna instalacija “Život” Tončice Jelače Mrijenčević, sinergijom zvuka i oblika, transformiše prostor kroz asocijacije na procesualnost i cikličnost bivstvovanja koje se posmatra u kontekstu sakralnosti, duhovne čistoće, ali i fragilnosti. Autorica je svojim angažmanom imala i ključnu ulogu u realizaciji izložbenog koncepta kao mjesta generacijskog kreativnog dijaloga.

Rad Božidara Jurjevića “Pomrčina” (Eklipsa) kroz performativnu formu u javnom prostoru rekontekstualizira ambijentalnu instalaciju “Prizemljeno sunce” Ivana Kožarića. Centralni motiv postaje označitelj društvenog konteksta koji je u autorovoj interpretaciji znakovit i za aktualni trenutak kao refleksija kolektivne svijesti.

Ono što povezuje Jurjevića i Slavena Tolja, pored stjecanja formalne naobrazbe na Akademiji likovnih umjetnosti u Sarajevu, jeste i djelovanje u sklopu Art radionice Lazareti, obilježeno interesom za neokonceptualne modele i performativne izričaje koji propituju angažiranost i društvenu odgovornost umjetnika.

Izražajna forma desetominutnog performansa “Fatamorgana” Gordane Anđelić-Galić ukazuje na negativne aspekte globalizacije kroz kritički osvrt na destrukciju autohtonih kulturnih vrijednosti, obilježenu dominacijom kiča koji je prisutan čak i u udaljenim prostorima Dalekog istoka.

“Aleph”, 2D animacija multimedijalnog umjetnika Slobodana Tomića, dio je nagrađivanog kratkometražnog animiranog filma koji reinterpretira tematski okvir argentinskog pisca Jorgea Luisa Borgesa kroz prizmu suvremenih tehnologija i medija. Motiv mjesta u kojem se istovremeno spajaju svi događaji u prostoru i vremenu autor koristi kako bi naglasio stalne metamorfoze i atmosferu tjeskobe.

Posebnu dimenziju i savremeni senzibilitet izložbenoj postavci daju multimedijalni segmenti i videozapisi iz umjetničkih ateljea. Ovi intimni uvidi u kreativne procese i refleksije samih autora pružaju neophodan kontekst i privilegovani položaj za razumijevanje stvaralačkog čina.

Stilske odrednice

Promatrana u cijelosti, izložba “Zajedno” ne predstavlja samo retrospektivni presjek već i svjedočanstvo o kontinuitetu i kohezivnoj snazi stvaralačke energije koja nadilazi vremenske i geografske udaljenosti. Ona mapira razvoj regionalne likovne scene obilježene susretom različitih poetika, tematskih okvira i stilskih odrednica koje prate savremene tendencije u oblasti novih umjetničkih praksi.

Poveznica unutar sinkretizma je zajedničko ishodište na sarajevskoj Akademiji, koja je imala formativnu ulogu u definiranju i razvojnim procesima prepoznatljivih stvaralačkih pristupa i umjetničkih izričaja. Kustoski koncept, kroz reaktuelizaciju relacione estetike, podsjeća na to da umjetnost nije samo predmet kontemplacije već mjesto susreta, prostor spajanja, dijaloga i zajedničkog iskustva.

U kontekstu institucionalne refleksije i podrške, ova izložba također je pokazatelj važnosti sistemskog ulaganja u kulturu kao ključnog segmenta u izgradnji prepoznatljivog identiteta kroz afirmaciju kreativnih postignuća.