Šta će biti sa litijem u RS? - Prelomna godina za BiH, sve oči usmjerene ka entitetskoj Vladi
Bosna i Hercegovina bi se tokom 2026. godine mogla suočiti s odlukama koje bi dugoročno oblikovale njenu ekonomsku i političku poziciju. Fokus je na Majevici, gdje se nalazi jedno od najvećih potvrđenih ležišta litijuma u Evropi, a upravo naredna godina označava period u kojem bi trebalo biti odlučeno hoće li započeti eksploatacija ovog strateški izuzetno vrijednog minerala.
Riječ je o projektu čija se ukupna vrijednost procjenjuje na više milijardi eura i koji već sada izaziva snažne i suprotstavljene reakcije. Dok vlasti i investitori govore o velikoj razvojnoj šansi, dio javnosti, ekološke organizacije i lokalno stanovništvo izražavaju ozbiljne zabrinutosti.
Istraživanja provedena na području Lopara, na planini Majevici, pokazala su izuzetno bogat mineralni sastav. Prema dostupnim procjenama, u ovom području se nalazi oko 1,5 miliona tona ekvivalenta litij-karbonata, približno 14 miliona tona borne kiseline, 35 miliona tona kalija te čak 94 miliona tona magnezij-sulfata. Upravo zbog ovih količina projekat se ubraja među najznačajnije rudarske poduhvate u širem evropskom prostoru, piše Biznisinfo.
Zahtjev za dodjelu koncesije podnijela je švicarska kompanija Arcore AG, koja je istražne aktivnosti na Majevici provodila putem svoje firme registrirane u Bosni i Hercegovini. Međutim, formalna odluka o koncesiji još nije donesena. Iz Ministarstva energetike i rudarstva Republike Srpske ove sedmice je potvrđeno da Vlada RS-a do sada nije razmatrala niti donijela odluku o ovom zahtjevu.
„Vlada Republike Srpske još nije donijela odluku po pitanju podnesenog zahtjeva za dodjelu koncesije, niti je ovo pitanje razmatrano u bilo kom obliku“, naveli su iz Ministarstva.
Prema nezvaničnim informacijama, odluka bi mogla biti donesena u narednim mjesecima, zbog čega se 2026. godina sve češće spominje kao ključna za daljnji razvoj cijelog projekta. Dodatnu težinu tom procesu daju i nedavne izmjene Zakona o geološkim istraživanjima Republike Srpske, kojima je smanjena uloga lokalnih zajednica, dok je odlučivanje prebačeno na entitetski nivo.
Uprkos činjenici da koncesija još nije odobrena, investitori već javno govore o početku komercijalne eksploatacije krajem 2026. godine. U prvoj fazi planirana su ulaganja od nekoliko stotina miliona eura. Predviđeno je da se ruda iz Lopara izvozi na preradu u Njemačku, gdje bi se proizvodio litij-hidroksid namijenjen evropskoj automobilskoj industriji. U tom procesu značajnu ulogu ima saradnja s kompanijom koja već razvija pogone za preradu litijuma u Njemačkoj.
Poseban segment projekta vezan je za Mađarsku, koja se pojavljuje kao ključni finansijski i politički partner. Uloge su jasno podijeljene: švicarska kompanija nosilac je istraživanja, tehnologije i koncesionog zahtjeva, dok Mađarska planira snažan finansijski angažman kroz državne fondove i banke. Evropska automobilska industrija, prije svega kroz Njemačku i Mađarsku, predviđena je kao krajnji korisnik litijuma.
Mađarska vlada planira uložiti oko 500 miliona eura tokom 2026. godine u mineralni sektor Republike Srpske, u okviru strategije da zemlju pozicionira kao važno središte proizvodnje baterija u Evropi. Ovaj angažman dio je i šireg političkog dogovora između Budimpešte i vlasti u Republici Srpskoj.
Istovremeno, projekat prati snažan ekološki otpor. Građani Lopara i šire regije izražavaju strah od mogućeg zagađenja podzemnih voda, korištenja sumporne kiseline u procesu prerade te trajnog narušavanja prirodnog okruženja Majevice. Ekološke organizacije već su najavile nastavak protesta i pravnih aktivnosti, podsjećajući na slučaj u Srbiji, gdje je projekat eksploatacije litijuma u dolini Jadra obustavljen nakon snažnog pritiska javnosti.
Sve to čini 2026. godinu periodom u kojem bi se mogle donijeti odluke s dugoročnim posljedicama. Hoće li Majevica postati temelj novog industrijskog ciklusa ili poprište dubokih društvenih i ekoloških sporova, odgovor bi mogao biti poznat već u narednim mjesecima.
