Ustavni sud RS stavio tačku na Dodikove zakone: Obustavljeni postupci
Sud je zaključio da je ovaj zakon već prestao da važi na osnovu ranije odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine od 29. maja 2025. godine. U toj odluci Ustavni sud BiH je naveo da zakon stigmatizuje neprofitne organizacije, stvara negativnu percepciju u javnosti i da kao takav uopšte nije potreban u demokratskom društvu.
Sud je također ocijenio da je zakon gotovo identičan ruskom Zakonu o stranim agentima, čija je primjena u više presuda Evropskog suda za ljudska prava proglašena suprotnom Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima.
Inicijativu za ocjenu ustavnosti pred Ustavnim sudom RS podnijeli su portal CAPITAL, odnosno Udruženje za promociju evropskih standarda i unapređenje poslovnog ambijenta, te Helsinški parlament građana Banjaluka. U inicijativi je istaknuto da zakon sadrži ozbiljne proceduralne, ustavne i međunarodnopravne manjkavosti koje dovode do diskriminacije i ograničavanja osnovnih sloboda.
„Prije svega, zakon je donesen po hitnom postupku iako za to nije bilo osnova. Dodatno, prijedlog zakona je suprotno Poslovniku Narodne skupštine RS podnesen manje od 24 sata prije početka sjednice na kojoj je usvojen i to bez prethodnog provođenja javnih konsultacija i procjene društvenog uticaja“, navodi se u inicijativi, ali i u rješenju Ustavnog suda BiH.
Ustavni sud BiH je, osim ovog zakona, van snage stavio i Zakon o neprimjenjivanju zakona i zabrani djelovanja vanustavnih institucija BiH, kao i Zakon o Visokom sudskom i tužilačkom savjetu RS. Svi ovi zakoni doneseni su na sjednici Narodne skupštine RS u februaru prošle godine, nakon prvostepene presude predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku.
Tekst podsjeća da je obračun s nezavisnim medijima i nevladinim organizacijama počeo nakon općih izbora u oktobru 2022. godine, kada je tada novoizabrani predsjednik RS Milorad Dodik javno najavio kriminalizaciju klevete i zakonske mjere protiv političkih neistomišljenika.
„Kao predsjednik SNSD-a, zatražio sam od Vlade, odnosno Ministarstva pravde, da pripremi nove i izvrši izmjene postojećih zakona, te da ih prilagodi evropskim konvencijama. Radi se o Zakonu o sprečavanju širenja lažnih vijesti, Zakonu o sprečavanju jezika mržnje, Zakonu o izmjenama i dopunama Krivičnog zakona s uvođenjem klevete i uvrede kao krivičnog djela, te proširenju krivičnih djela protiv ustavnog poretka“, naveo je Dodik u objavi koja je tada izazvala snažne reakcije javnosti.
Narodna skupština RS je potom 20. jula 2023. godine izglasala izmjene Krivičnog zakonika i kriminalizovala klevetu, dok je nacrt zakona o „stranim agentima“ usvojen 28. septembra iste godine. Ipak, u trenutku kada je trebalo glasati o njegovom konačnom usvajanju, tadašnji ministar pravde Miloš Bukejlović povukao je zakon iz procedure.
Procedura je ponovo pokrenuta krajem januara 2025. godine, nakon što je američki predsjednik Donald Trump preuzeo vlast, a zakon je usvojen već u februaru. Međutim, odlukom Ustavnog suda BiH on je ubrzo stavljen van snage, što je sada formalno potvrdio i Ustavni sud Republike Srpske obustavom postupka.
