Evropa ne čuje susjede Rusa i Srba

Drugi dan Sarajevskog plenuma - “Quo vadis, Balkan?” okupio je domaće, regionalne i svjetske pripadnike/ce akademskih zajednica, političke zvanice, eksperte/ice, novinare/ke.

Na panelu pod nazivom Srbija i region Zapadnog Balkana, a koji je moderirao izvršni direktor Regionalne akademije za razvoj demokratije iz Novog Sada Balša Božović, učestovali/e su političar i advokat sa Kosova Azem Vllasi, izvršna direktorica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji Izabela Kisić, profesor i politički ekspert dr. Branislav Radeljić, austrijska novinarka Adelheid Wölfl, te političar iz Slovenije Roman Jakič.

Zarobljena Srbija

Vllasi je istakao da je refleksije načina raspada Jugoslavije, pa krvavi raspad Jugoslavije počeo režim Slobodana Miloševića na Kosovu. Prof. dr. Radeljić naglasio je da se kod pitanja utjecaja zapravo radi o moći i o tome ko ima moć u regionu. A Srbija, u ovom trenutku, ima tu moć.

- Jugoslavija se nije raspala zato što nije bilo rješenja, već zato što je kompromisno rješenje odbacila Srbija, rekao je Jakič.

Wölfl je poručila da je srbijanski predsjednik Aleksandar Vučić još prije 12-ak godina uspio utjecati na evropske aktere svojom ideologijom, jer oni u tom periodu i nisu željeli vidjeti region u punopravnom članstvu EU. Smatra da je odgovornost i na evropskim akterima, jer je Vučićeva ideja o hegemoniji Srbije stigla ovako daleko.

- Srbija je i danas zarobljena u tom nacionalizmu, poručila je Kisićeva.

Posebnu pažnju privukao je panel na kojem se govorilo o ruskom utjecaju i evropskoj populističkoj desnici. Govornici su bili crnogorski politolog Ljubomir Filipović, dekan FPN-a UNSA prof. dr. Sead Turčalo, srbijanski historičar dr. Milivoj Bešlin, te bh. novinar i analitičar dr. Harun Karčić.

Filipović je rekao da se ruski utjecaj manifestuje i kroz podršku i saradnju sa desnicom, ne samo u Evropi nego i u svijetu.

Osvrnuo se na ideologiju “ruskog sveta”, naglasivši da su u prošlosti definisana tri bedema, stuba ove ideologije - pravoslavlje, samodržavlje i narodnost.

- U današnjem prevodu to bi bilo vjera, autoritarizam i nacionalizam, objasnio je Filipović i dodao da je u Rusiji, i pored toga što Crkva igra veliku političku ulogu, religioznost u smislu praktikovanja religije na mnogo nižem nivou nego u Ukrajini.

Prof. dr. Turčalo je istakao da je Putinov narativ o zaštiti tradicionalnih vrijednosti našao plodno tlo za saradnju sa desničarskim populističkim narativima u Evropi.

- Rusija je počela aktivno podržavati specifične radikalne grupe u Evropi, omogućavajući im pristup Sputniku, Russia Todayu, nudeći ih kao alternativni način izražavanja. Na taj način počelo se nagrizati liberalno, evropsko jedinstvo. Taj pristup zahtijevao je i vrijeme i resurse kada je riječ o Zapadnoj Evropi, no na Zapadnom Balkanu nije zahtijevao ništa od toga, rekao je prof. dr. Turčalo.

Upozorio je da bh. političari 2010. godine uopće nisu bili svjesni ruskog utjecaja i smijali su se na pomen te opasnosti. Naglasio je da se ruski utjecaj ne može promatrati odvojeno od cjelokupne regije.

- Ovdje su mainstream političke institucije volonterski radile za Rusiju, jer su ciljevi bili zajednički, istakao je i dodao da BiH i Crna Gora dijele najviše zajedničkih stavki kada je riječ o ruskom malignom utjecaju.

U prvom redu su tu aktivisti i grupe ekstremno nacionalističkih, proruskih organizacija, zatim proruske organizacije koje su tu radi jačanja ruske meke moći, potom izravni akteri poput medija, te u konačnici izražena paradigma pogotovo kada se radi o entitetu RS i političkim snagama u Crnoj Gori.

Dr. Bešlin je poručio da postoje paralele između Rusije i Srbije.

- Zapad je propustio da više sluša susede i kritičku misao unutar država. To je prva lekcija koju bi Evropa trebala da nauči kada je u pitanju Rusija, ali i Srbija - slušajte njihove susede i kritičku masu unutar tih država - mada je u Srbiji veoma mala, a u Rusiji gotovo istrebljena, istakao je dr. Bešlin.

Naglasio je da je Rusija danas na tragu da postigne cilj, da ima državu koja je uspjela da uguši društvo.

Stalna odbrana

- Druga idejna paralela je da je teritorija ta koja mora biti konačni cilj, objasnio je dr. Bešlin.

Treća paralela je oslobodilački argument.

- Sledeći argument je ugroženost i teza stalne odbrane. Na tu priču zapadni svet nije jednom naseo, objasnio je dr. Bešlin.

- Sledeća teza je zaštita naroda izvan naših granica. To je nešto što je Slobodan Milošević instalirao na ovim prostorima, a Putin redovno koristio, objasnio je i dodao da je naredna paralela zapravo ta da je Zapad uvijek viđen kao kolektivni neprijatelj.

- Nacionalizam je jedina tradicija, intelektualna elita može postojati samo ako je satelitska, a svaka kritička misao se vidi kao izdajnička, objasnio je dr. Bešlin, te dodao da je sila uvijek prvi i posljednji argument.

Naglasio je i da je prisutna aktivna zloupotreba historije.

- Mnoge ove obrasce je preuzela i evropska populistička desnica, poentirao je srbijanski historičar.