Manosfera: toksična online zajednica

Internet je u posljednjih desetak godina stvorio čitave paralelne svjetove ideja, identiteta i ideologija. Jedan od takvih svjetova je takozvana manosfera – labava mreža online zajednica, blogova, foruma i influensera koji dijele uvjerenje da su muškarci sistemski ugroženi u savremenom društvu. Iako se ponekad predstavlja kao prostor za mušku samopomoć, manosfera se često prepliće s pseudonaukom, mizoginijom i radikalnim političkim idejama.

Pogrešno shvaćene teorije

Manosfera je zajednica koja promoviše ono što opisuju kao tradicionalnu muževnost - gdje muškarci imaju dominantnu ulogu u vezi, a žene su podređene. Nedavno je na Netflixu dostupan i dokumentarac “Louis Theroux: Inside The Manosphere (Louis Theroux: Unutar manosfere”).

Pojam manosfera pojavio se početkom 2000-ih i danas obuhvata različite podgrupe: aktiviste za muška prava (MRA), takozvane pickup umjetnike, zajednicu incela (involuntary celibate – muškarci koji vjeruju da su osuđeni na seksualnu izolaciju), te popularni red pill pokret. Ove zajednice dijele narativ da je feminizam navodno uništio prirodni poredak odnosa između muškaraca i žena. U toj priči muškarci su predstavljeni kao žrtve sistema, dok su žene prikazane kao manipulativne ili privilegovane. Ova priča se širi i kroz teretane, prodaju suplemenata i savjete za teretane te kroz samoprozvanu zajednicu alfamužjaka u endurance sportovima, naročito triatlonu i Ironmanu.

Veliki dio uticaja manosfere danas dolazi od internet-influensera. Među najpoznatijima su bivši kikbokser i poduzetnik Andrew Tate, kao i podcast voditelj Joe Rogan, čiji sadržaji često služe kao ulazna tačka u šire manosferske narative. Tate, koji je postao globalno poznat zahvaljujući viralnim klipovima na društvenim mrežama, promoviše ekstremno hijerarhijski pogled na odnose između polova, gdje su dominacija i finansijska moć ključni pokazatelji muške vrijednosti. Dječaci u razvoju postaju žrtve ovog trenda koji ih gura u desničarske pokrete.

Problem nastaje kada se ovakve ideje počnu predstavljati kao naučno utemeljene. Manosfera često koristi pojednostavljene ili pogrešno interpretirane koncepte iz evolucijske psihologije i biologije kako bi opravdala društvene stavove. Naprimjer, popularna je tvrdnja da su žene biološki programirane da biraju samo mali broj najdominantnijih muškaraca, dok su ostali osuđeni na marginalizaciju. Ove ideje se često oslanjaju na pogrešno shvaćene teorije seksualne selekcije koje potiču iz radova Charlesaa Darwin, ali ih pojedini influenseri pretvaraju u determinističke i ideološke tvrdnje koje nauka ne podržava, koje, zapravo, nemaju veze s Darwinovom teorijom evolucije.

Pseudonaučni elementi u manosferi mogu se prepoznati po tipičnim obrascima: selektivno citiranje istraživanja, korištenje anegdota umjesto podataka i stvaranje jednostavnih bioloških zakona koji, navodno, objašnjavaju kompleksne društvene fenomene. Na taj način se društvene frustracije – poput usamljenosti, ekonomske nesigurnosti ili promjena u rodnim ulogama – pretvaraju u navodne naučne činjenice.

Prebacivanje krivice

Ova retorika često počinje pričom o stoicizmu, fokusu i disciplini muškarca, a završava u desničarskim, fašističkim i mizoginim stranama političkog spektra. Oni zagovaraju i konzervativnu nemonogamiju, a o ovim krugovima muškarci se takmiče ko će da pokupi što više crtica, trofeja – žena, na koje se posmatra isključivo kao na objekt. U ovim grupama muškarci dijele slike žene, intimne slike i videa pokazuju jedni drugima, sa ciljem da unize ženu, kreiraju AI gole slike žena i postavljaju takve slike i videa na forume i u zatvorene grupe. Podsjetimo, prema novim Krivičnim zakonima u našoj zemlji, ovo su krivična djela. Osim toga, u toj zajednici postoji trend omalovažavanja tragedije silovanja te drogiranje žena i silovanja. Silovanje se veliča, a žrtve ismijavaju.

Važno je naglasiti da stvarni problemi muškaraca – poput mentalnog zdravlja, veće stope samoubistava, utjecaja kasne faze kapitalizma na muškarce ili društvenog pritiska da potiskuju emocije – postoje i zaslužuju ozbiljnu društvenu pažnju. Međutim, manosfera rijetko nudi konstruktivna rješenja za te probleme. Umjesto toga, ona ih često koristi kao polazište za narativ koji krivicu prebacuje na žene, feminizam ili navodnu degeneraciju društva.

Zbog toga se manosfera može posmatrati kao primjer kako pseudonauka funkcioniše u digitalnom dobu. Naučni pojmovi se koriste kao retorički ukras koji daje privid racionalnosti ideologijama koje su u suštini političke i identitetske. Kada se biologija ili psihologija pojednostave do nivoa slogana, one prestaju biti nauka i postaju alat za potvrđivanje unaprijed formiranih uvjerenja.