Knjiga Faruka Lončarevića: Dugački kadar povezuje dva svijeta
Prvo izdanje knjige Faruka Lončarevića, profesora historije filma na sarajevskoj Akademiji scenskih umjetnosti, “Dugački kadar historije, sa historijom dugačkog kadra” objavljeno je u samostalnom online izdanju i odnedavno je dostupno za besplatan download na internet-stranici Akademije. Knjiga je nastala iz magistarskog rada profesora Lončarevića i bavi se historijskom poetikom filma i rediteljskim strategijama u prikazivanju historijskih događaja na primjerima autora iz jugoistočne Azije.
- Studija “Dugački kadar historije” fizički je nastala iz teoretskog magistarskog rada “Estetika i politika dugačkog kadra u filmovima jugoistočne Azije” na Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu, na Odsjeku dramaturgija pod mentorstvom prof. dr. Elme Tataragić. Na dubljem nivou studija je dugo pisana mojom karijerom kao filmskog autora i profesora filmske umjetnosti na Akademiji. Dugački kadar je oduvijek bio moj stilski izbor kao reditelja i često je imao korozivni politički efekat na ustaljene koncepte svijeta u mojoj maloj sredini, Sarajevu i Bosni i Hercegovini, ali i na prostorima cijele bivše Jugoslavije, priznaje Lončarević u uvodu knjige.
Iznalaženje strategije
Autorova očaranost dugačkim kadrom jasno je vidljiva u njegovim filmskim poduhvatima i dugo je slovila kao neprijemčiva domaćoj publici, naviknutoj na simplificirane filmske forme Zapada i masovno usvojene od domaćih autora. Lončarević je, dok je trajao taj proces usvajanja u domovini, talenat brusio na Dalekom istoku, u Indoneziji, gdje je pohađao postdiplomski studij iz tradicionalog pozorišta i snimio desetak dokumentaraca.
Njegov debitantski film “Mama i tata” osvojio je Specijalnu nagradu žirija Sarajevo Film Festivala, a na Art film festivalu u Trencinu, Slovačka, osvaja i nagradu za najbolji istočnoeuropski film. Njegov drugi igrani film “Sa mamom” učestvovao je na desetak festivala, a treći igrani film “Tako da ne ostane živa” osvojio je Specijalnu nagradu žirija na Trieste Film Festivalu 2021.
- Dugački kadar kao umjetnički izraz zarobljenosti malog čovjeka u historijskim procesima također je savršeno odgovarao sredini iz koje sam potekao i poziciji koju je moj narod imao. Tako je ova studija savršeno objedinila čisto akademske interese i umjetničke sklonosti kroz premošćivanje dva tako daleka mjesta na planeti kao što su jugoistočna Evropa i jugoistočna Azija. Uz to je i simbol mojeg dubokog vjerovanja u to da su teorija i praksa u filmskoj umjetnosti povezane, posebno u današnje doba i posebno u državi u kojoj prosječan autor radi jedan film u pet godina, objašnjava Lončarević.
- Teorija i praksa teorije nas čine svježim, fokusiranim i spremnim na kreativan rad, a praksa i teorija prakse nas vraćaju na ono što su činjenice našeg posla i konkretizacija umjetničkog procesa bez besmislenog i često kontraproduktivnog napuštanja ideje filmskog autorstva, koje je, prije svega, iznalaženje strategija za rješavanje veoma konkretnih problema, koje vrlo često sami stvorimo da bismo proizveli onaj nužni formalni put koji treba svakom umjetničkom djelu, dodaje.
Lončarević ističe da se njegova studija bavi savremenim filmom iz jednog od historijski, ali i geopolitički najburnijeg regiona u svijetu i specifičnim, međusobno nepovezanim, ali veoma sličnim stilskim i estetskim izborima, koji su se autorima učinili kao najadekvatniji za prikazivanje zgusnutih historijskih dešavanja i sudbina pojedinačnih likova u njima.
- Posvetio sam se opusu Hou Hsiao-hsien (Tajvan), Lav Diaz (Filipini) i Apichatpong Weeresthekaul (Tajland). Na djelima ova tri još živa autora pratio sam tendenciju produžavanja trajanja kadra kao izraza zarobljenosti malih ljudi u manifestiranoj historiji i odraz historijskog u svakodnevnom kao i druge aspekte filmskog jezika koji evoluiraju iz ovoga: ekstremna dužina filma (Diaz), stepenasta i uopšte nelinearna fabula (Hou) ili pak fantazijsko i nadrealno (Weerasethakul). Cilj mi je utvrditi koliko i kako političko utječe na autorsko. Ukratko, to je veza između ideološkog i idiosinkratskog koja premoštava vremenska i historijska ograničenja, pojašnjava autor.
Potpuno osvježenje
Da je uistinu prigrlio tehniku produžavanja kadra, jasno je pokazao njegov posljednji film “Tako da ne ostane živa” koji, da se autor nije odlučio na korištenje upravo dugačkih kadrova, ne bi bio to što jeste - jasan i čvrst, estetski potpuno čist prikaz jedne male učmale sredine i malih ljudi u tom historijskom trenutku. Potpuno različit od svega što je porodila domaća kinematografija, Lončarevićev film o ubistvu Arnele Đogić je tako postao iznenađujuće osvježenje unutar bosanskohercegovačkog filmskog prostora. Uostalom, nije ni čudno s obzirom na to koliko je autor posvetio vremena izučavajući tu geografski daleku ali estetski potpuno blisku filmsku vizuru.
- Kroz empirijsku analizu samih filmova u knjizi utvrđujemo principe konstrukcije i njihove efekte na gledaoca, posebno u slučaju dugog kadra, a onda i kontekst u kojem su filmovi nastali. Na kraju, želio sam pokazati i kako postoje autorske filmske strategije kojima se mogu obuhvatiti veoma složeni historijski procesi i kako te strategije rezultiraju bogatim, višeslojnim djelima koja mogu uhvatiti istinu u njenom višem smislu, uz minimalno ideologiziranje. Zahvaljujući ovakvim djelima, historijska (pojedinačna) istina postaje umjetnička (univerzalna) istina, zaključuje Lončarević.
