Otpad - nova sirovina: Znate li šta se sve može napraviti od ljuski jaja?

Mali ili veliki pomaci, ipak se korača. Društvo prijatelja grada Sarajeva ima u fokusu jedan korektivan odnos prema našem gradu, ukazuje i reaguje na nepravilnosti koje se dešavaju u nastojanju da se sačuvaju vrijednosti koje imamo. Posljedice nebrige i destruktivnog djelovanja čovjeka na prirodnu i izgrađenu sredinu dovode do nagle i drastične devastacije našeg životnog okruženja, biodiverziteta i kvaliteta života.

Međutim, zahvaljujući građanima i aktivistima, bili oni u strukturama vlasti ili ne, NVO organizacijama, raznim fondovima i sponzorima koji se bore za zaštitu životnih vrijednosti - stvaranjem zaštićenih područja, obnavljanjem biodiverziteta, obnovom narušenih ekosistema, zaštitom voda i šumskih područja, sadnjom drveća, formiranjem novih parkova, urbanih i senzornih bašta, gradskih šumaraka, pravilnim odlaganjem otpada, racionalnom potrošnjom prirodnih resursa, smanjenjem upotrebe pesticida i dr, a naročito buđenjem svijesti stanovništva i procesom edukacije mladih, pomaka ima.

Upravljanje otpadom

Raduju nas razne aktivnosti u školama o temi efikasnog sistema upravljanja otpadom - takmičenjem u sakupljanju ambalažnog i električnog otpada, raznim radionicama, ciljanim crtanjem murala, edukacijom... Aktivnosti koje obuhvataju projekat Jačanje javne svijesti o sekundarnim sirovinama iz komunalnog otpada - cirkularna ekonomija imaju za cilj jačanje javne svijesti u području zaštite okoliša i energijske efikasnosti putem rada sa obdaništima, osnovnim školama, nevladinim organizacijama i komunalnim preduzećima, putem edukativno-zabavnih radionica i drugim sadržajima. Djeca će, od malih nogu, prihvatiti značaj odvojenog sakupljanja otpada po vrstama, što omogućava njegovo daljnje korištenje ili upotrebu, smanjenje deponija, očuvanje kvaliteta tla, zemljišta i zraka. Ekološke sekcije u pojedinim školama veoma su aktivne i svojim učešćem u pitanjima zaštite životne sredine čine temelje razvoja svijesti o njenoj važnosti od ranog djetinjstva.

Činjenica da se, prilikom zatvaranja fabrika ili pojedinih proizvodnih pogona, ali i neodgovornošću građana, stvaraju nelegalne deponije otpada često otrovnog sadržaja, koje zagađuju tlo i podzemne vode, ali i druge izvore vode. Prvenstveno zdravstvene i posljedice po okoliš, troškovi čišćenja, pad turizma i dr. mogu dovesti do drastičnih socijalnih i ekonomskih posljedica. Elektrootpad predstavlja veliku opasnost ako završi na deponiji ili u prirodi jer sadrži mnoge štetne materije, te su njegovo odvajanje i reciklaža, koje rade specijalizovane firme, od izuzetnog značaja za zaštitu našeg okruženja i zdravlja. Ako se ne odlaže pravilno, pojedine opasne supstance zagađenjem tla, zraka i vode postaju dio lanca ishrane. O medicinskom otpadu i zbrinjavanju lijekova u BiH, kojima je istekao rok ili nije, još malo znamo.

Borba protiv nelegalnih deponija stalno traje. Formiranje reciklažnih dvorišta predstavlja veliki korak u cilju njihovih smanjenja, kao i zakonski propisi i napori komunalnih preduzeća da daju svoj doprinos tom značajnom problemu. Veoma su korisni i edukativni primjeri postavljanja kontejnera za odvojeno sakupljanje otpada pri javnim ustanovama, firmama, školama, fakultetima, na ulicama...

Ponovna upotreba otpada - cirkularna ekonomija

Stvari koje završe na otpadu predstavljaju riznicu materijala za ponovno korištenje. Mobilni telefoni sa sadržajem srebra, platine, paladijuma i dr, razni kablovi sa bakrom, automobilske gume, tkanine, čelik starih proizvodnih mašina, školjke, čepovi, plastika, slama, drvene palete, ovčija vuna, organski otpad, građevinski materijali - beton i betonski blokovi, drvo, metal, opeka, keramičke pločice, staklo i dr.

Tradicionalni linearni životni model i ekonomija koja podrazumijeva - uzeti, iskoristiti i odbaciti, nastoji se zamijeniti novim ekonomskim modelom - cirkularnom, odnosno kružnom ekonomijom, regenerativnom ekonomijom, čiji osnov predstavlja energijska efikasnost i ekološka održivost putem ponovne upotrebe već korištenog, sa krajnjim ciljem - nula otpada.

Pojedini arhitekti i građevinska preduzeća nastoje graditi kuće sa otpadom građevinskog materijala postojećih objekata. Ideja o projektovanju zgrada posebno namijenjenih za ponovnu upotrebu dobila je oznaku “dizajn za dekonstrukciju”. Ali, pojedine zgrade nisu pogodne za dekonstrukciju pa se nastoji već pri projektovanju novih objekata voditi računa o kraju njihovog životnog vijeka i mogućnostima ponovne upotrebe njihovih fragmenata. Takvih primjera izgrađenih kuća i naselja širom svijeta ima mnogo. Alarmantna situacija u kojoj se nalazimo okreće nas štedljivoj arhitekturi i prelasku na cirkularnu ili kružnu ekonomiju, što bi smanjilo emisije CO2 za dvije trećine (analiza Rimskog kluba za pet zemalja EU iz 2020), obezbijedilo nova radna mjesta te dalo značajne ekološke prednosti i ekonomske uštede, uštede resursa i energije, te doprinos ublažavanju klimatskih promjena.

Cirkularna ekonomija u Bosni i Hercegovini

Racionalna potrošnja putem cirkularne ekonomije postaće neminovnost i u Bosni i Hercegovini jer su resursi ograničeni. Mnogo je preduslova za njen razvoj. Interdisciplinarni pristup, odnosno zajednički angažman ekonomista, inžinjera, privrednika i drugih, te inovacije pojedinaca ili grupa, planska priprema prilagođena bh. okolnostima i drugi neophodni koraci mogli bi dovesti do početnih pomaka. Za sada je nedovoljan broj kompanija koje dostavljaju podatke o otpadu koji stvaraju, što je značajno za primjenu cirkularne ekonomije. Neophodna je i digitalizacija, u čemu BiH inače kasni, za prenos i upravljanje podacima. Pitanje je i koliko banke podržavaju i finansiraju projekte cirkularne ekonomije ili uopšte zelene projekte?

I za kraj jedna poticajna vijest. Inovativan primjer je poduzetnica koja se bavi biodizajnom, koristi otpad od kafe, te ljuske od jaja kao proizvodni resurs. Otpad od kafe moguće je koristiti za proizvodnju garderobe i kućnih ukrasa, peleta, odnosno briketa. Od ljuski od jaja može se napraviti stolica. Cirkularna ekonomija može biti veliki izazov za inovatore, što podrazumijeva i razvoj tehnologije za određeni novi proizvod te njihovu komercijalizaciju ako je proizvod ekonomski opravdan.

Sigurno je da ima mnogo drugih aktivnosti koje nismo spomenuli. Nismo spomenuli ni nosioce aktivnosti da ne bismo nekoga preskočili, ali i favorizirali. Akteri aktivnosti o kojima smo napisali, prepoznaće svoju ulogu u procesu ozdravljenja životne sredine.

(Autorica je članica Društva prijatelja grada Sarajeva)