Trumpov torpedo u NATO

Svijet je navikao na moć Sjedinjenih Američkih Država, ali nije navikao na američku samovolju bez ikakve kamuflaže. Ono što danas gledamo u slučaju Grenlanda više nije geopolitika u klasičnom smislu, nego otvoreno piratstvo nad teritorijem saveznika, uz odbacivanje međunarodnog prava, Povelje Ujedinjenih nacija i elementarnog poštivanja suvereniteta država. Pod Donaldom Trumpom SAD prestaju glumiti čuvara poretka i sve otvorenije nastupaju kao imperijalni predator.

Grenland, simbol zaokreta Ne zato što je sam po sebi nov u američkim strateškim planovima - Arktik je decenijama vojni i sigurnosni interes Washingtona - već zato što se prvi put otvoreno prijeti aneksijom teritorija druge članice NATO-a, uz ismijavanje njenih odbrambenih kapaciteta, ekonomske ucjene i čak neisključivanje vojne sile, odnosno intervencije. To je presedan koji ruši temelje savezništva.

Trumpova retorika o “psećim sankama”, carine kao kazna za neposlušnost svojih dojučerašnjih “saveznika” i poruke da NATO “više treba Ameriku, nego obrnuto” jasno pokazuju da se ne radi o sigurnosti, već o logici jačeg, logici Divljeg zapada, u kojoj kauboj otima ono što smatra korisnim. U toj logici međunarodno pravo postaje smetnja, a saveznici - potrošna roba. Evropa, osim uobičajenih izuzetaka poput Mađarske, ovoga puta ne šuti. Francuska prednjači, otvoreno poručujući da bi ugrožavanje suvereniteta Danske imalo “neviđene posljedice”. Skandinavske zemlje, Njemačka i Ujedinjeno Kraljevstvo shvataju da Grenland nije egzotična periferija, nego evropsko pitanje prve kategorije. Prisutnost evropskih vojnika koji su počeli pristizati na najveći otok možda je vojno simbolična, ali politički je snažna poruka. Evropa više ne prihvata bez pogovora američki diktat. Ona sve više shvata da se mora osloboditi ove psihološke presije koju je nametnuo Washington i koji se zaigrao čak i sa svojim prirodnim saveznicima dovodeći ih u položaj Gulliverovih patuljaka - formalno suverenih, ali stvarno sputanih, vezanih nevidljivim koncima zavisnosti, straha i navike poslušnosti. Upravo u tom trenutku, kada SAD demonstrativno testiraju granice lojalnosti i strpljenja, u Evropi puca iluzija o “zajednici vrijednosti” kao stabilnoj i ravnopravnoj osnovi savezništva. Kako se vidi, ovdje je problem dublji, složen zbog kaubojskog ponašanja Trumpa kojim dovodi u pitanje budućnost Grenlanda i razotkriva krizu NATO-a. Umjesto partnerstva, sve češće se prepoznaje odnos tutorstva; umjesto dogovora - diktat. Nagovještaj “uvrijeđenog” Washingtona o kraju NATO-a, kao i evropsko buđenje, više se ne tiče samo geopolitike nego i elementarnog dostojanstva kontinenta. Evropa mora odlučiti hoće li ostati u ulozi Gullivera svezanog tuđom voljom ili će napokon presjeći konopce vlastite zavisnosti. Šta znači član 5. ako najjača članica prijeti teritoriji druge članice? Šta vrijedi kolektivna odbrana ako se prijetnja nalazi unutar samog Saveza? Ova pitanja više nisu teorijska. Ona se danas postavljaju i u Kopenhagenu, Parizu, Berlinu i Bruxellesu...

Najviše profitira Rusija Evropske reakcije na Trumpove prijetnje dodatnim carinama nisu ostale na nivou diplomatske rutine. Košmar vlada Evropom. U tom magnovenju Macron dostojanstveno poručuje da su Trumpove prijetnje carinama neprihvatljive i da Grenland nije samo dansko nego i evropsko pitanje. Ni London više ne stoji indolentno. Britanski premijer Starmer je ocijenio da je primjena carina protiv saveznika radi navodnog jačanja kolektivne sigurnosti NATO-a pogrešna i kontraproduktivna.

Za Rusiju, ovakva situacija je veliki strateški poklon. Ne zato što Moskva mora išta konkretno učiniti, nego zato što Trump sam razgrađuje zapadnu sigurnosnu arhitekturu. Slabljenje NATO-a, unutrašnji raskoli i evropsko nepovjerenje prema Washingtonu daju Kremlju alibi i prostor za jačanje vlastitog uticaja, i to bez ispaljenog metka. Američki predsjednik Trump, paradoksalno, radi ono što ni najveći protivnici Zapada nisu uspjeli decenijama.

Evropljani sve jasnije shvataju da se nalaze pred izborom: ili će ozbiljno graditi vlastitu odbrambenu autonomiju ili će ostati taoci američkih unutrašnjih političkih ciklusa. Samopoštovanje koje se danas nazire u evropskim reakcijama nije antiamerikanizam, već instinkt samoodržanja. Niko razuman u Evropi ne želi raskid sa SAD-om, ali sve je manje onih koji vjeruju da je dosadašnji model održiv.

Grenland je, dakle, više od zaleđenog otoka. On je lakmus-papir novog svjetskog nereda, u kojem se sila ponovo postavlja iznad prava, a savezništva vrijede samo dok su ekonomski i politički isplativa. Ako Evropa ovo ne shvati ozbiljno, sutra će se probuditi u svijetu u kojem se granice ponovo crtaju - ne mapama, nego tvitovima i carinama.

A tada više neće biti važno ko ima pseće sanke, a ko nosače aviona. Biće važno samo jedno pitanje: ko je sljedeći na meti američkog piratstva.