Trst i nove rute globalne trgovine

Sukob na Bliskom istoku otvorio je fazu snažne međunarodne nestabilnosti. Prioritet italijanskog Ministarstva vanjskih poslova prije svega je bio pružiti pomoć italijanskim državljanima pogođenim krizom, osiguravajući da se mogu bezbjedno vratiti u Italiju. Međutim, svaka međunarodna kriza zahtijeva i širi pogled na njene posljedice. Uz tragediju rata, naime, pojavljuju se i duboki efekti na ravnotežu globalnih ekonomskih odnosa.

Napetosti koje prolaze kroz Zaljev i Hormuški tjesnac jasno pokazuju koliko su ranjive neke od glavnih arterija međunarodne trgovine. Trenutna kriza već snažno utiče na rast cijena gasa, nafte i drugih strateških dobara poput đubriva, s posljedicama po cijene globalne prehrambene robe. Kada ovakva čvorišta postanu podložnija geopolitičkim napetostima, postaje očita hitnost jačanja sigurnosti i diversifikacije trgovačkih ruta.

U posljednjih nekoliko godina Europa se već suočila sa sličnim izazovom. Ruska agresija na Ukrajinu nametnula je brzu diversifikaciju izvora energetskog snabdijevanja. U samo nekoliko mjeseci preispitali smo infrastrukturu, snabdijevanje i partnerstva kako bismo osigurali sigurnost i kontinuitet naših ekonomskih sistema. Danas nas kriza na Bliskom istoku prisiljava na sličnu refleksiju kada su u pitanju trgovačke rute. U tom kontekstu treba sagledati značaj projekta ekonomskog koridora Indija–Bliski istok–Evropa (IMEC). Ne radi se jednostavno o liniji nacrtanoj na karti, već o potencijalnom preustroju logističkih i industrijskih lanaca između Indije, Zaljeva i Evrope, sposobnom da redefiniše trgovačke tokove i ojača ulogu Mediterana kao strateškog prostora povezivanja Azije i Evrope, s potencijalnim koristima za Italiju procijenjenim do 26 milijardi eura.

Kada se mijenjaju rute globalne trgovine, mijenjaju se i ekonomske geografije. Novi trgovački koridori stvaraju nova logistička i proizvodna središta: teritorije koje privlače investicije, smještaju distributivne centre i razvijaju industrijske aktivnosti povezane s međunarodnim lancima vrijednosti. Ako će jedno od glavnih evropskih pristupnih čvorišta ovih ruta biti Mediteran, a posebno sjeverni Jadran, njegov prirodni prostor djelovanja neće se moći ograničiti samo na tržišta zapadne Evrope. Neizbježno će biti usmjeren i prema centralnoj Evropi i zapadnom Balkanu, koji predstavljaju geografski i infrastrukturni most između Mediterana i srca kontinenta.

Zahvaljujući svojoj geografskoj poziciji, blizini evropskog tržišta i postupnoj integraciji sa standardima Evropske unije, zapadni Balkan može postati sastavni dio ove nove logističke arhitekture: ne samo kao tranzitno područje već kao prava ekonomska zaleđina ruta između Azije i Evrope, sposobna da privlači investicije i jača regionalne proizvodne lance. Takođe, infrastruktura u balkanskom regionu može imati koristi od ove transformacije, doprinoseći upravljanju i raspodjeli dijela trgovačkih tokova koji će preko koridora dolaziti u Evropu.

U ovom scenariju Mediteran ponovo zauzima strateški centralnu ulogu. Italija, zahvaljujući svojoj geografskoj poziciji, prirodno je logistička platforma između Evrope, Azije i Afrike. Naš lučki sistem predstavlja jednu od velikih strateških infrastruktura evropskog kontinenta: razgranatu mrežu luka koja povezuje Mediteran sa glavnim ekonomskim i proizvodnim koridorima Evrope.

Unutar ovog sistema, sjeverni Jadran zauzima privilegovanu poziciju u povezivanju Mediterana sa centralnom Evropom. Trst, zahvaljujući historiji, geografskoj poziciji i infrastrukturnim vezama, predstavlja jedno od najprirodnijih čvorišta ove mreže. Stoga nije slučajno što će upravo Trst danas biti domaćin dva važna događaja posvećena regionalnoj saradnji i novim ekonomskim rutama: proslave tridesetogodišnjice Centralno-evropske inicijative (InCE) i forum o IMEC koridoru. Na oba događaja učestvovat će i ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković.

Ovo će biti prilika za razgovor o budućnosti povezanosti između Mediterana, Balkana i centralne Evrope, uz učešće brojnih ministara zemalja iz balkanskog regiona, visokih predstavnika država uključenih u IMEC koridor i predstavnika privrednog svijeta, što svjedoči o strateškoj ulozi ovog regiona u razvoju novih logističkih lanaca između Azije i Evrope.

Jačanje veza između Mediterana, Evrope i Indo-Pacifika znači jačanje ekonomske sigurnosti našeg kontinenta. U ovoj novoj geografiji globalnih trgovačkih ruta, Italija može i treba igrati vodeću ulogu.

(Autor je potpredsjednik Vijeća ministara i ministar vanjskih poslova i međunarodne saradnje Republike Italije)