Šta BiH može naučiti od Norveške?

Dok se u Njemačkoj vodi rasprava o slabijim rezultatima na Zimskim olimpijskim igrama u Milanu i Cortini 2026, jedno pitanje se nameće samo od sebe: kako je moguće da mala Norveška dominira zimskim sportovima već više od jedne decenije? Zemlja sa svega oko 5,7 miliona stanovnika ponovo je završila na vrhu medaljskog poretka sa 41 medaljom, od čega 18 zlatnih. Njemačka, sa više od 84 miliona stanovnika, završila je tek na petom mjestu.

Ova razlika pokrenula je političku raspravu u Berlinu. Njemački kancelar Friedrich Merz pokušao je rezultate objasniti padom standarda i takozvanom kulturom učestvovanja. U jednoj izjavi sugerirao je da slabiji sportski rezultati imaju veze s tim što se u školama navodno sve rjeđe strogo ocjenjuje i što djeca u sportu dobijaju samo diplome za učestvovanje. Prema toj logici, ako se djeca rano ne naviknu na takmičenje i pritisak rezultata, društvo gubi sposobnost da proizvodi vrhunske sportiste.

Takva interpretacija zvuči politički efektno, ali promašuje suštinu problema. Uspjeh Norveške nije rezultat strožih ocjena, discipline ili retorike o povratku takmičarskog duha. Upravo suprotno: norveški sistem je izgrađen na filozofiji koja djecu što duže štiti od rezultatskog pritiska.

U Norveškoj sport nije rezervisan za profesionalce. On je dio svakodnevnog života. Zemlja ima više od 11.000 sportskih klubova, a broj članstava prelazi dva miliona, što znači da je gotovo svaki drugi stanovnik uključen u neku sportsku aktivnost. Lokalne zajednice i opštine imaju ključnu ulogu: gotovo svaka opština ima sportske terene, dvorane ili skijaške staze dostupne građanima.

Posebno važan je način rada s djecom. U norveškom sportskom sistemu rang-liste i ozbiljna takmičenja često se uvode tek nakon 13. godine. Djeca prije toga slobodno isprobavaju različite sportove i razvijaju motoričke sposobnosti kroz igru. Norvežani taj pristup nazivaju idrettsglede, odnosno radost sporta.

Drugim riječima, Norveška ne proizvodi šampione kroz rani pritisak i disciplinu, nego kroz široku bazu djece koja uživaju u sportu. Upravo to je element koji često izostaje u političkim debatama poput one koju je pokrenuo Merz.

Drugi problem u njegovoj interpretaciji jeste zanemarivanje strukturalnih faktora. Olimpijski rezultati nisu posljedica moralnih poruka političara ili školskih ocjena. Oni su rezultat dugoročnih ulaganja u infrastrukturu, trenere, sportske klubove i školski sport.

Norveška je upravo tu napravila ključnu razliku. Dio prihoda od državne lutrije sistematski se ulaže u sportsku infrastrukturu i lokalne klubove. Sport je organiziran kroz snažnu mrežu zajednica i dobrovoljnog rada. To znači da djeca u gotovo svakoj opštini imaju pristup sportskim terenima, dvoranama ili skijaškim stazama.

Za Bosnu i Hercegovinu ova rasprava ima posebnu težinu. Zemlja koja je 1984. organizovala Zimske olimpijske igre u Sarajevu danas se suočava s paradoksom: ima izuzetne prirodne uslove za zimske sportove, ali nedovoljno razvijenu infrastrukturu i strategiju razvoja sporta. Planine oko Sarajeva – Bjelašnica, Igman i Jahorina – nekada su bile simbol olimpijskog nasljeđa. Međutim, rat devedesetih godina uništio je veliki dio infrastrukture, a mnogi objekti nikada nisu u potpunosti obnovljeni.

Problem nije samo infrastruktura već i nedostatak stabilnog modela finansiranja sporta. Sport u Bosni i Hercegovini često zavisi od političkih struktura i ad hoc budžetskih odluka, što otvara prostor političkom utjecaju na sportske klubove i saveze.

Jedan od mogućih modela finansiranja mogao bi se pronaći upravo u sektoru igara na sreću. Prema službenim podacima Porezne uprave Federacije Bosne i Hercegovine, promet sportskih kladionica i automat klubova u prvih deset mjeseci 2025. godine premašio je 1,8 milijardi konvertibilnih maraka. Samo sportske kladionice ostvarile su promet od 1,27 milijardi maraka, dok je u automat klubovima i kasinima zabilježeno više od 561 milion maraka. Najveći promet sportskih kladionica zabilježen je u Hercegovačko-neretvanskom kantonu sa više od 256 miliona maraka, zatim u Tuzlanskom kantonu sa više od 226 miliona maraka, te u Kantonu Sarajevo sa više od 209 miliona maraka uplata.

Ove brojke pokazuju koliki finansijski potencijal postoji u sektoru klađenja. U mnogim evropskim državama dio prihoda od igara na sreću sistematski se usmjerava u sport, kulturu i društvene projekte.

Sličan model mogao bi biti primijenjen i u Bosni i Hercegovini. Poseban fond finansiran iz prihoda sportskih kladionica mogao bi se usmjeriti isključivo u narodni, odnosno masovni sport. Takav fond mogao bi omogućiti izgradnju novih sportskih terena i dvorana, obnovu školskih sportskih objekata, stabilno finansiranje lokalnih sportskih klubova, obrazovanje trenera te programe sporta za djecu i omladinu širom zemlje.

Prednost takvog modela bila bi i u tome što bi finansiranje sporta bilo stabilnije i manje zavisno od dnevne politike. Time bi se smanjio politički utjecaj na sportske strukture, a fokus bi bio na dugoročnom razvoju sporta. Norveški primjer pokazuje da olimpijski uspjeh počinje mnogo prije velikih takmičenja. On počinje u školskim dvorištima, lokalnim klubovima i sportskim terenima dostupnim djeci.

Bosna i Hercegovina ima jednu prednost koju mnoge zemlje nemaju: izvanredne prirodne uslove za zimske sportove i snažnu sportsku tradiciju. Sarajevo 1984. i dalje je simbol jednog vremena kada je sport bio nacionalni projekat. Ako postoji lekcija iz norveškog modela, ona glasi: medalje nisu rezultat političkih govora o disciplini, nego dugoročnog ulaganja u ljude, infrastrukturu i zajednicu. Olimpijske medalje ne nastaju na olimpijskim borilištima. One nastaju mnogo ranije – na igralištima, u školama i u lokalnim sportskim klubovima.